Ayasofya, ayakta kalan tarihî mimari harikalardan biri olarak mimarisi, büyüklüğü ve işlevselliğiyle sanat tarihinde önemli bir yere sahiptir.
Doğu Roma İmparatorluğu’nun İstanbul’da inşa ettiği en büyük kilise olan Ayasofya aynı yerde üç kez yapılmıştır. İlk inşasında Megale Ekklesia (Büyük Kilise) adını almış; beşinci yüzyıldan sonra Hagia Sophia (Kutsal Bilgelik) olarak anılmıştır. Bizans döneminde hükümdarların taç giydiği ve kentin en büyük işleyen katedrali olmuştur.
İlk kilise İmparator Konstantios (337–361) döneminde 360’ta inşa edilmiş, ahşap çatılı bazilikal bir yapıyken 404’teki halk ayaklanmasında yanmıştır. İkinci kilise II. Theodosios (408–450) döneminde 415’te yeniden yapılmış; beş nefli, anıtsal girişli ve ahşap çatılı bazilikal bir yapıdır.
